PROJELER İŞE YARAYACAK MI?
Bir zamanlar Türkiye, tarımda kendi kendisine yeten ve dışarıya ürün ihraç edebilen dünyadaki 7 ülkeden biri olmakla övünürdü. Bu durum ilkokul kitaplarına kadar girmiş; istisnasız herkese öğretilmişti. Ancak bugün ürün ihraç etmek bir kenara, birçok ürünü dışarıdan alma noktasına geldik.
Samsun ise, Türkiye’nin yaşadığı bu sıkıntıdan, payını en fazla alan illerden biri. Samsun ili, Bafra ve Çarşamba Ovaları gibi iki büyük ve verimli tarım alanına sahip olmasına rağmen, bu potansiyeli yeteri oranda kullanmaktan oldukça uzak durumda.
İL MÜDÜRLÜĞÜ VİZYONU
Samsun’da tarımdan sorumlu en önemli kuruluş, Valiliğe bağlı olan Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü. Kuruluşun vizyonu, üretici ve tüketicilere güvenilir, aynı zamanda sürdürülebilir hizmet sunmak, paydaşların ve tüketicilerin ihtiyaç duydukları her an müdürlüğe ulaşabilmelerini sağlamak ve Samsun’un tarımsal yapısını Dünya Kriterlerine uygun hale getirmek olarak belirlenmiş.
EKONOMİNİN BELKEMİĞİ TARIM
Samsun’un ekonomisi geniş ölçüde tarıma dayalıdır. Kara, hava ve deniz yolları sebebiyle ticaretin hareketli olmasıyla birlikte, faal nüfusun yarısından fazlası tarım sektöründe çalışır. Samsun’da bulunan Bafra ve Çarşamba ovaları, Çukurova’dan sonra Türkiye’nin en verimli ovalarıdır. Ancak çeşitli nedenlerle, bu verimlilikten tam anlamıyla yararlanılamamaktadır.
TARIM ALANI YARIYA YAKIN
Samsun’da toplam arazinin % 45,5’sını oluşturan tarım alanı 432.718 hektardır. Bafra ilçesi 67.787, Çarşamba ilçesi 54.041 hektarlık tarım alanına sahiptir. İldeki toplam tarım alanlarının % 62’si sulanabilir alanlardır.
TARIM DIŞI ARAZİ AZ
2013 yılının Haziran ayı verilerine göre, Samsun’daki toplam alan 951.200 hektar, işlenebilir arazi 432.718 hektar, çayır-mera arazisi 16.683 hektar, orman ve fundalık arazi 385.654 hektar, tarım dışı arazi ise 16.145 hektar olarak belirlenmiştir.
ORMANIN ORANI YÜZDE 40
Buna göre, işlenebilir arazinin oranı yüzde 45,5, çayır-mera arazisinin oranı yüzde 12.8, orman ve fundalık arazinin oranı yüzde 40.6 ve tarım dışı arazinin oranı yüzde 12.1 olarak hesaplanmıştır.
VERİLER GÜZEL AMA
Tarım dışı arazinin az olmasına, tarım arazisinin önemli bir orana ulaşmasına ve bununla birlikte ormanlık arazinin de oldukça büyük olmasına rağmen, Samsun’da tarım ve hayvancılığın istenilen düzeye ulaşamaması her zaman büyük bir soru işareti olarak önümüzde duruyor. Bu konuda sorumlu olan kişi ve kuruluşların plan ve projeleri, Samsun’un yaşadığı tarım sorununu acaba ne ölçüde aşabilecek düzeyde?
ÜRÜN ÇEŞİTLİLİĞİNDE ÖNCÜ
Başlıca tarım ürünlerinden olan buğday, çavdar, yulaf, mısır, pirinç, nohut, fasulye, şekerpancarı, ayçiçeği, soya, soğan, sarımsak, patates ve her çeşit sebze, bilhassa domates, biber, lahana, pırasa, patlıcan, taze fasulye, ıspanak, hıyar ve barbunya Bafra ve Çarşamba Ovaları’nda yetişir.
MISIR VE FASULYENİN ANAVATANI
Türkiye’de mısır ve fasulyenin en çok yetiştiği yer Samsun’dur. Bunların yanı sıra, Samsun’da kaliteli tütün yetiştirilir ve önemli bir gelir kaynağıdır. Bafra tütünü dünyaca ünlüdür. Ayrıca Samsun’da meyvecilik ileri seviyededir. Fındık, armut, şeftali, erik, ceviz, kızılcık ve kiraz bol miktarda yetiştirilir.
ÇEŞİTLİLİĞİN KATKISI VAR MI?
Samsun tarımındaki böylesine ürün çeşitliliği önemli ancak, bu üretilen ürünlerin çiftimize ve genel olarak il ekonomisine yaptığı katkı ne kadar? Bu verilerin de açıklanması, tarımdaki durumumuzu göstermesi açısından oldukça önemli. Yetkili kuruluşlar ise bu verileri açıklamaktan nedense kaçınıyorlar.
EN FAZLA BİBER ÜRETİLİYOR
Bu ürünler arasından, son on yılda üretimi artan az sayıdaki ürünlerden çeltik üretimi 2002 yılında 25.364 ton iken 2012 yılında 111.754 tona, fındık üretimi 2002 yılında 55.087 ton iken 2012 yılında 88.392 tona, biber üretimi 2002 yılında 185.938 ton iken 2012 yılında 254.759 tona, ayçiçeği üretimi 2002 yılında 13.666 ton iken 2012 yılında 37.659 tona ve kivi üretimi 2002 yılında 32 ton iken 2012 yılında 2.729 tona yükselmiştir.
KİVİ ÜRETİMİNDE REKOR ARTIŞ
Bu veriler ışığında, 2002 yılına oranla çeltik üretimi yüzde 340, fındık üretimi yüzde 60, biber üretimi yüzde 37, ayçiçeği üretimi yüzde 175, kivi üretimi ise yüzde 8428 oranında artış göstermiştir. Tabloya bakıldığında, Samsun’da kivi üretiminde yaşanan devasa artış oldukça dikkat çekici.
DÜŞÜK VERİME KARŞI ÇALIŞMALAR
Ancak yukarıda ayrıntılı bir biçimde verilen oranlara rağmen, yine birçok tarım ürününde yaşanan verim düşüklülüğü de bir başka gerçek. Bunun sebepleri içinde, bir araya gelen çok sayıda değişik faktör rol oynuyor. Sebepleri önlemeye yönelik çalışmaların işe yarayıp yaramadığının en büyük göstergesi ise çiftçilerin yaşadığı zorluklar.
SAMSUN’DA “TARIMA DAYALI SANAYİ”
Bafra ve Çarşamba Ovaları, büyük ve küçük sulama projeleri, barajları, göletleri ve sulanabilir arazi potansiyelleriyle tarımsal altyapısı güçlü olan Samsun’da, bu potansiyeller doğrultusunda İl Gelişme Strateji Planı’nda ortaya çıkan üç gelişme ve kalkınma alanından birisi olarak “Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayi” sektörü belirlendi.
HEDEFLER ORTA VADELİ
Tarıma dayalı sanayinin gelişmesiyle birlikte, ürünlerde kalite standardizasyonun gelişmesi, AB ve DTÖ tarım anlaşması kurallarına uygun olarak önümüzdeki yıllarda tarım ürünlerinin uluslararası pazarda rekabet edebilir olması hedefleniyor. Amaç, geliştirilecek ve gerçekleştirilecek projelerle bu hedeflere orta vadede ulaşmak.
İKİ BÜYÜK OVADAN YARARLANILAMIYOR
Hedeflere orta vadede ulaşmak isteniyor ancak uzun zamandır devam eden bu projede deyim yerindeyse bir arpa boyu yol alınabilmiş değil. Bu gerçek, Samsun’un iki büyük ovası olan Bafra ve Çarşamba Ovaları’ndan halen yeterince yararlanılamamasından, çiftçilerin biriken borçlarından ve genel olarak yaşanan verimsizlikten rahatça anlaşılabilir.
ORGANİK TARIMDA ÖNCÜ
Organik tarımda ise Samsun, Türkiye’nin önde gelen illerinden biri durumunda. Samsun organik tarım faaliyetlerinin kamu, özel kesim ve üretici işbirliği ile yürütüldüğü örnek illerden biri olarak görülüyor. Türkiye’de bir ilk olarak üniversite, kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, özel sektör, üretici birlikleri, sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan, ”Ekolojik Yaşam Planlama ve Koordinasyon Kurulu” Samsun’da oluşturuldu.
DİĞER İLLER İÇİN ÖRNEK
Tarım Bakanlığı’nın verileri doğrultusunda İzmir ile birlikte Samsun, 2007 yılı Ekolojik Tarım Öncü İli ilan edilmişti. “Samsun Ekolojik Yaşam Planlama ve Koordinasyon Kurulu” ile birlikte, “Ekolojik Yaşam ve Ekolojik Turizmde Öncü İli” ideali doğrultusunda Samsun, bu anlamda diğer iller için örnek bir model oluşturuyor.
HENÜZ İLERLEME YOK
Ayrıca Samsun Valiliği’nin öncülüğünde, araştırma merkezleri ile birlikte tarımı daha ileriye götürmek için Samsun’da tarım mastır planı hazırlanması yönünde karar alındı ve çalışmalar tamamlandı. Ancak bu çalışmalarda da elle tutulur bir ilerlemeye rastlamak şu an için mümkün görünmüyor.
PLAN TARIMIN ANAHTARI OLACAK
Bu planın, ulusal ve uluslar arası tarımsal üretimin ve ürünlerin ekonomik sistemde kendine yer edinebilmesi ve Samsun halkının yenilikçilik potansiyelinin ortaya çıkarılması ve bu potansiyelin tespiti ve serbest bırakılması ve şehirde daha yüksek katma değere sahip tarımsal ürünlerin üretilmesi ve tarıma dayalı sermayenin gelişmesi için ihtiyaç duyulan anahtar olması hedefleniyor.
TARIMDA HEDEF 2023
Bunun dışında Tarım Master Planı’nın, Samsun’un 2023 yılına yönelik tarımsal vizyonunu oluşturması öngörülüyor. Bu bağlamda Tarım Teknoparkı kurulumuyla ilgili stratejik yol haritasının oluşturulması projesi hazırlandı. Bu projenin, Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı desteğiyle gerçekleştirilmesi hedefleniyor.
ÇALIŞMALAR HIZLA SÜRÜYOR
Proje kapsamındaki çalışmalar sonucunda, birinci etabı yatırımcılara tahsis edilen ve ikinci etabıyla ilgili işlemlerin sürdüğü Gıda OSB’nin alt yapı çalışmaları tamamlanmak üzere. Bafra OSB ve Kavak OSB’de de yeni yatırımlar devam ediyor. Havza OSB’nin hazırlık çalışmaları ise sürüyor.
ÇATAK PROJESİ
Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin Korunma Projesi (ÇATAK), Samsun’da tarımı geliştirmeye yönelik bir başka proje. 2011 ve 2013 İlk altı ayı arasındaki toplam rakamlara göre, Samsun ilinde toplamda 31.000 dekar alanda, 5 ilçede ve 72 köyde ÇATAK Projesi yürütülüyor. Ayrıca proje kapsamında, 2013 yılında ilk beş ay içerisinde toplam 28 köyde çiftçi toplantısı yapılmış olup, projeye 1463 çiftçinin katılımı sağlandı.
ÇOK SAYIDA PROJE VAR
İyi Tarım Uygulamaları Projesi, Patates Hastalık Etmenleri Ülkesel Sürvey Projesi, Domates Güvesi Ülkesel Sürvey Projesi, İl Özel İdaresi Destekli Sertifikalı Patates Tohumluk Dağıtımı ve Samsun Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Engelleri Kaldırıyor Projesi Samsun’da tarıma yönelik uygulanan diğer projeler.
BORÇLAR ERTELENDİ
Uygulanan bunca projenin tam anlamıyla işe yarayabildiğini söylemek oldukça zor. Çiftçiler bu yıl da yine zor durumda. Çiftçilerin borçlarının ertelenmesi, geçen sene olduğu gibi bu sene de tek umut oldu. Tarım Kredi Kooperatifleri Samsun Bölge Müdürlüğü’nden ise, çiftçi borçlarının ertelemesiyle ilgili açıklama yapıldı.
ERTELEME SUİSTİMAL EDİLİYOR
2012 yılında yapılan ertelemede de aynı şeylerin yaşandığına dikkat çeken Samsun Bölge Müdürü Mesut Atav, “Bazı kuruluşlar çiftçi nezdinde itibar kazanma uğruna ‘girişimlerimiz sonucu çiftçi borçları ertelendi’ gibi sorumsuzca ve sonucunun nereye varacağı ve nasıl anlaşılacağı düşünülmeden mail ve mesajlar göndermektedirler. Bu tür itibar kazanma uğruna şartlarını ve usullerini bilmeden yapılan açıklamalar ise çiftçimizin mağduriyetine sebep olmaktadır” diye konuştu.
“GÖREVLERİNİ İHMAL EDİYORLAR”
Esasen çiftçiyi bilgilendirmesi gerekenlerin görevlerini ihmal ettiğini belirten Atav, “Ertelemeden yararlanabilmenin en önemli şartı olan indirimli kredi kullanılması hususu ve indirimli kredinin de tarım sigortası (Tarsim) yaptıran üreticilere uygulandığını defalarca duyurmamıza rağmen esasen bu hususlarda üreticiyi bilgilendirmekle görevli olanlar bu görevlerini ihmal ediyorlar” ifadelerini kullandı.
BAŞVURAN ÇİFTÇİLER YARARLANDI
Mesut Atav, doğru bilgilerin ilgili kuruluşlardan temin edilmesi gerektiğini söyleyerek, “Bu nedenle 2013 yılı içinde doğal afet ve felaketlerden zarar gören üreticiler için Bakanlar Kurulu’nun 02 Ağustos 2013 Tarih ve 2013.13.5199 sayılı kararnamesiyle yürürlüğe giren çiftçi borçlarının ertelenmesi hususu ve bu ertelemeden yararlanma şartlarını açıklama gereği duyulmuştur” şeklinde konuştu. Ertelemeden, kararın yayımlanmasının ardından bir ay süre içerisinde başvuran çiftçiler yararlandı.
DURUM VAHİM GÖRÜNÜYOR
Mesut Atav tarafından yapılan bu açıklamalar, Samsun’da çiftçilerin geldiği durumu anlatmaya fazlasıyla yetiyor. Samsun’da yaşayan çiftçileri ve tarımı ayağa kaldırmakla görevli kuruluşların elinden ise ne yazık ki pek fazla bir şey gelmiyor.
BAFRA’DA MAKİNE DAĞITILDI
Geçtiğimiz günlerde ise, Bafra’da hibe almaya hak kazanan yatırımcılara makine ekipman teslim töreni yapıldı. Törende konuşan Samsun İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürü Kadir Güven, “Geçmiş dönem içinde makine alan çiftçilerimizin, inşallah kazasız belasız kullandıklarını ve tarıma verim katma adına da onlara faydalı olduğunu düşünüyorum” diye konuştu.
BÜTÇE 4 MİLYON
Alet ekipmanda bu yıl için Yaklaşık 4 milyon bütçe kullandıklarını belirten Güven, “Bu 4 milyon civarındaki bütçemizden Bafra ilçemiz 750 bin lira civarında destek almış ve biz de onun kısmi olarak dağıtımı yapılan makinelerinden sadece örnek olarak bazı makinelerin dağıtımını yapmış olacağız” ifadelerini kullandı.
“BU PROJE SADECE BİR TANESİ”
Bafra Kaymakamı Ali Katırcı ise “Bugün destek kapsamında örnek makineleri değerli çiftçilerimize teslim ediyoruz. Bu yürümekte olan projenin halkalarından sadece bir tanesi. Sevindirici olan şu ki, Bafra’nın bu tür gerek bakanlık kaynaklı, gerek Avrupa birliği kaynaklı projelerde müracaatları zamanında ve iyi yapması” şeklinde konuştu.
OLUMLU ANCAK KESİN ÇARE DEĞİL
Bu tür projeler çiftçiler adına olumlu ancak kesinlikle yeterli değil. Bu tür girişimlerin uzun vadede başarılı olduğu genelde görülmemiştir. Asıl önemli olan ve yapılması gereken, uzun vadeli ve kapsamlı projelerle çiftçileri uzun vadeye yönelik bir biçimde yapısal olarak kalkındırma yoluna gitmektir.
HAYVANCILIK NE DURUMDA?
Hayvancılık da, Samsun’da tarımın yanında ekonomide ciddi derecede yer tutan bir sektör. Bu yılın Haziran ayı verilerine göre, Samsun’daki büyükbaş hayvan sayısı 368.600 adet, küçükbaş hayvan sayısı 206.129 adet, tek tırnaklı hayvan sayısı 9.695 adet ve arı kovanı sayısı ise 76.286 adet olarak belirlendi.
MANDA SAYISINDA SAMSUN BİRİNCİ
Samsun’un hayvancılık alanında öncü olduğu nokta ise manda sayısı. İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdür Yardımcısı Dr. Habip Muruz, yaptığı açıklamada yaklaşık 15 bin manda varlığı ile Samsun’un Türkiye’de ilk sırada yer aldığını söyledi.
YAKLAŞIK 15 BİN MANDA VAR
Hayvan Sağlığı, Yetiştiriciliği ve Su Ürünleri Şube Müdürlüğü koordinasyonunda İl Müdürlüğü toplantı salonunda yapılan “2013 Yılı Anaç Manda Destekleme Toplantısı”nda konuşan İl Müdür Yardımcısı Dr. Habip Muruz, “Ülkemizde, yaklaşık 15 bin manda varlığı ile Samsun ili ilk sırada yer almaktadır” dedi.
DESTEK 5 MİLYONUN ÜSTÜNDE
Manda varlığının büyük kısmının Kızılırmak Deltası içerisinde yer almakta olduğunu belirten Muruz, “Bakanlığımızca ilk kez 2008 yılında anaç mandaları destekleme kapsamına alınmıştır. İlimizde 2008-2012 yılları arasında anaç mandaya toplam 5 milyon 187 bin TL destekleme ödemesi yapılmıştır. 2013 yılında da bu destekleme manda başına 350 TL olarak belirlenmiştir” diye konuştu.
“BİRLİĞE ÜYE OLUN”
Ayrıca, 3 baş ve üzeri manda varlığına sahip yetiştiricilerin, Samsun İli Damızlık Manda Yetiştiricileri Birliği’ne üye olmalarını da öneren Muruz, “Yetiştiricilerimizin birliğe müracaatları 31 Aralık 2013’te sona erecektir. Bu tarihe kadar işletmelerindeki manda varlığını TURKVET kayıt sisteminde güncellemeleri önemlidir” ifadelerini kullandı.
SORUNLARI AŞABİLECEK GÜÇ VAR
Türkiye’nin üç büyük ovasının ikisine sahip olan ve arazilerinin yarıya yakını ormanlık hayvanların yaşama alanı olabilecek düzeyde olan Samsun’da tarım ve hayvancılık yine de istenen düzeyde değil. Buna rağmen Samsun, potansiyellerinin farkına vardığı takdirde bu durumu aşabilecek güce de fazlasıyla sahip.
DİSİPLİN VE BİLİNÇ ŞART
Öncelikle yapılması gereken, sorumlu tüm kişi ve kuruluşların işe ciddiyetle sarılmasından geçiyor. Tarım ve hayvancılığa dair sorunlarımızın günlük proje ve politikalarla çözüme kavuşturulamayacağı açık. Yapılması gereken, orta ve uzun vadeye yönelik ciddi bir program belirlemek ve bu programa harfiyen uymaktan başka bir şey değil. Zor gibi görünmekle birlikte, başarıldığı takdirde Samsun’un dünyanın önde gelen tarım şehirlerinden biri olmaması için hiçbir neden kalmayacak.
