Eti Bakır’da 300 tonluk kapağın altında kalan 7 işçi, arkalarında gözü yaşlı aileler bıraktı…
Eti Bakır’da işçilerin üzerine düşen 300 tonluk kapak, 7 ailenin yüreğini yaktı… İşçilerin annesi, babası, kardeşleri ve çocuklarıyla birlikte tüm Türkiye ağladı… Eve bir lokma ekmek götürmek için “300 tonun” altına gözlerini bile kırpmadan giren babaların evlatları, şimdi adalet bekliyor…
Samsun’un Tekkeköy İlçesi’nde bulunan Eti Bakır İşletmesi’nde meydana gelen kaza, Türkiye gündemine bomba gibi düştü. Akıllara yeniden iş kazaları ve çalışma koşulları geldi. Kaza sonrası yaşananlar ise uzun süre hafızalardan silinmeyecek türdeydi.
300 TONLUK KAPAK
Samsun’un Tekkeköy ilçesi Sanayi Mahallesi Selyeri mevkisinde Eti Bakır’a ait işletmede, kapak faciası yaşandı. İşletmedeki amonyak tankı kapağında yapım çalışması devam ederken, henüz bilinmeyen bir nedenle yaklaşık 300 ton ağırlığındaki 30 metre çapındaki çelik kapak montaj çalışmasını sürdüren işçilerin üzerine düştü. Yaklaşık 30 işçinin bulunduğu yere düşen kapak faciaya yol açtı.
CAN PAZARI YAŞANDI
Olayın ardından Eti Bakır İşletmesi şantiyesi adeta can pazarına döndü. İşletmeye çok sayıda ambulans sevk edilirken İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü ekipleri ile itfaiye ekipleri de olay yerine sevk edildi. Vinçlerle kapak altında kalan işçiler kurtarılmaya çalışılırken, 5 işçi olay yerinde ezilerek hayatını kaybetti. Diğer işçilerin kurtarılma çalışmalarında 4’ü ağır 15 işçi hastanelere taşındı. Ağır olan İşçilerden ikisi daha sonra hayatını kaybetti ve ölü sayısı 7’ya yükseldi.
VE İŞÇİLER SON YOLCULUKLARINDA…
Çöken amonyak tankı kapağının altında kalarak hayatını kaybeden işçiler Samsun, Ordu ve Kütahya’da düzenlenen cenaze törenleriyle sevenlerinin gözyaşları arasında sonsuzluğa uğurlandı.
Hayatını kaybeden işçilerden 42 yaşındaki evli ve 4 çocuk babası Hüseyin Bayrak için Çarşamba ilçesi merkezinde bulunan Rıdvan Paşa Camii’nde cenaze namazı kılındı.
ÇOCUKLARI ORTADA KALDI
İşe 6 ay önce başladığı öğrenilen merhum Hüseyin Bayrak’ın amcası Mustafa Bayrak, “Yeğenim, zor ve ağır şartlarda çalışıyordu. Kendisinin oturduğu evin elektrik borcunu olduğu için 3 aydır elektrikleri bile kesikti. Çocukları şimdi ortada kaldı” dedi. Hüseyin Bayrak’ın cenazesi burada öğle namazının ardından kılınan cenaze namazından sonra Göğceli Mezarlığı’nda toprağa verildi.
BABASI EVLAT ACISINA DAYANAMADI
52 yaşındaki evli ve 5 çocuk babası Hüsamettin Taşsümer için ise Çarşamba’nın Yukarı Dumurlu köyünde cenaze namazı kılındı. Kaza sonrası hayatını kaybeden Hüsamettin Taşsümer’in babası Süleyman Taşsümer’in cenaze töreninde ayakta durmakta zorluk çektiği gözlenirken, merhum Taşsümer, Yukarı Dumurlu Köyü Camii’nde öğle namazına müteakip kılınan cenaze namazının ardından köy mezarlığındaki aile kabristanlığında toprağa verildi.
CENAZE KÜTAHYA’YA GÖNDERİLDİ
Kazada hayatını kaybeden işçilerden Fatih Açıkel Çarşamba ilçesinde, Güven Demirer Ordu’nun Gürgentepe ilçesinde, Sadık Kuru memleketi Kütahya’nın Fatih Mahallesi’nde toprağa verildi.
TAŞERON TUTUKLANDI
Kaza sonrasında savcılık tarafından başlatılan tahkikat kapsamında 10 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanlar arasında bulunan taşeron firma sahibi ve denetimci tutuklandı.
Eti Bakır İşletmeleri’ndeki kazanın ardından savcılık hemen olaya el attı ve gerekli soruşturmaları başlattı. 5 kişinin ölümü, 15 kişinin de yaralanmasıyla sonuçlanan kazanın ardından başlatılan soruşturma kapsamında gözaltına alınan 10 kişi’den 2’si tutuklanarak Samsun E Tipi Kapalı Cezaevi’ne gönderildi.
SİYASİLER OLAY YERİNDE
Eti Bakır’daki kaza sonrası siyasiler de olay yerine gelerek yetkililerden bilgi aldı. Kaza sonrası olay yerine ilk gelenler arasında Gençlik ve Spor Bakanı Suat Kılıç ve CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Haluk Koç vardı.
Fabrikayı gezen Gençlik ve Spor Bakanı Suat Kılıç, dışarıda olay yerinde basın mensuplarına açıklamalarda bulundu. Ölümlü bir iş kazası yaşandığını belirten Gençlik ve Spor Bakanı Suat Kılıç, büyük bir acı ile karşılaştıklarını belirtti.
“BÜYÜK ÖLÇEKLİ BİR İŞ KAZASI”
Olay sonrası gerekli tahkikatın derhal başlatıldığını kaydeden Kılıç, basın mensuplarının ihmal olup olmadığı sorusuna da şöyle yanıt verdi: “Tahkikat adli makamlar tarafından yapılacaktır. Burası bir hukuk devleti hiç kimsenin kaygısı olmasın”
CHP’Lİ KOÇ: TÜRKİYE SABIKALI
Eti Bakır İşletmesi’ni gezen siyasiler arasında yer alan CHP Genel Başkan Yardımcısı Koç da, “Türkiye, Avrupa’da iş kazalarında kaybedilen hayatlar bakımından maalesef birinci sırada. Dünyada da Çin’den sonra ikinci sıradayız. Yılda ortalama bin 500 kadar kaybımız var. Bunun için kurallı iş hayatı ve kurallı bir işçi sağlığı ve iş güvenliği kurumunu mutlaka uygulamada, kâğıt üzerinde kalmayarak hayata geçirmeliyiz” dedi.
“DEHŞETİ YAŞADIM”
Kaza sonrasında yaralananların yaptıkları açıklamalar ise dehşeti bir kez daha gözler önüne serdi… Kapağın çökme anını yaşayanlardan 37 yaşındaki Yüksel Demir, dehşet dolu saniyeleri anlattı:
“KAYNAK YAPARKEN ÇÖKTÜK”
“Kaynattığım malzemenin üstündeydim. Çatının en üstündeydim. Kaynak yaparken birden çökme oldu. Çökerken saçlarla birlikte çeliklere vura vura aşağıya kadar düştüm. Ondan sonra beni aldılar ambulansa atıp buraya getirdiler. Bu sabah da burnumdan ameliyat oldum. Bizimle beraber yaklaşık 50 kişi vardı. Ağır işte yani imalat ve kaynak işinde çalışan da yaklaşık 40 kişi vardı. Kimisi tankın içinde kimide benim gibi üstündeydi.
Alttakilerin çoğu vefat etmiş, üstekiler de benim gibi yaralanmış. Ben aynı şirketle 3. senemi dolduruyorum. Çelik sektörü zor iştir. Bizim ana merkezimiz Kocaeli’de. Ben buraya kaynak işi için geldim. Bundan 2 ay öncede Samsun’a geldim, çalıştım ve gittim. Daha sonra en son da 2-3 gün önce geldim. Dün de öğlen sıralarında bu kaza oldu”
ALBAYRAK: SABİT BİR İŞ KAZASI
Olay sonrası bir açıklama da, Eti Bakır A.Ş. Yetkilisi Murat Albayrak’tan geldi.
7 kişinin hayatını kaybettiği ve 14 kişinin yaralandığı iş kazasının adli merciler tarafından incelendiğini belirten Albayrak, “Hadise bir amonyak tankının yerde üst kapağının imalatıyla ilgilidir. Bu kapağın yerde son derece kontrol altında, özel alaşımlı çeliklerin gaz altı kaynak yöntemiyle birleştirilmesi esnasında yapılan bir imalattan ibarettir. Bu imalat aşamasında mahallinde iskelelerin varlığı, gerekli emniyet tedbirlerin varlığı gözlemlenebiliyor. Yaşanan bir de sabit bir iş kazası hadisesi var. Biz de büyük bir şoktayız ve üzüntü içerisindeyiz. Büyük emeklerle çalıştırmaya gayret ettiğimiz, memleketimizin tek bakır konsantre cevherinden arkasından bakır üreten tesisin gübre üretim bölümünün inşaat aşamasında yaşadığımız üzücü bir kazadır” dedi.
CEVAP BEKLEYEN SORULAR
Eti Bakır İşletmeleri’nde meydana gelen kapak faciası, birçok soruyu da peş peşe getirdi. Şimdi herkes Yapı Denetim Kanunu’na göre ‘denetim yeterli miydi’ sorusunun yanı sıra, ‘dev tank için seçilen yer ve proje belediye ruhsatıyla örtüşüyor muydu’ sorularına yanıt arıyor.
Kapak faciasında iki sorumlu tutuklandı ancak inşaat ruhsatı, tankın yapıldığı yer ve projenin ruhsat ile örtüşmesi gibi birçok konuda soru akıllarda kaldı. Bakır Fabrikası’nın farklı bir yönünde yapılan dev amonyak tankı ile ilgili 2013 yılında devreye giren Yapı Denetim Kanunu’na göre denetim yapılıp yapılmadığı da merak ediliyor.
AMONYAK TANKI ORADA NE ARIYOR?
Öte yandan amonyak tankının bakır üretimi yapan bir fabrikada neden gerektiği de akıllarda soru işareti bıraktı. Gübre yapımında kullanılan amonyağın bakır üretiminde kullanılıp kullanılmadığıyla ilgili kamuoyunun kafası karışırken, dev tankın neden bakır işletmelerinin dev tesislerinin bulunduğu alanda değil de başka bir alanda inşa edildiği de yanıt bekleyen sorular arasında yer alıyor. Bu arada Yapı Denetimi Kanunu’na göre, denetçilerin iş ve işçi güvenliği ile kullanılan malzemeler ve zemin açısından inşaat alanında rastladığı olumsuzlukları Çalışma Bakanlığı’na, inşaat sahibine, ilgili belediyelere ve idari amirliklere bildirme zorunluluğu bulunuyor. Dev tankın yapıldığı alanda denetimci pozisyonunda olanların bu uyarıları daha önceden yapıp yapmadığı da bilinmiyor.
EYLEMLERİN ADRESİ ETİ BAKIR OLDU
Kapak faciası partileri, sendikaları ve sivil toplum kuruluşlarını da harekete geçirdi. Olay sonrası faciayı kınayan ve sorumlularda hesap sorulmasını isteyen çok sayıda gösteri gerçekleştirildi.
“HİÇBİR PATRON YARGILANMADI”
Samsun’daki sendikalar Eti Bakır A.Ş. önüne kadar yürüyerek eylem yaptı. Grup adına basın açıklamasını okuyan Türk-İş İl Temsilcisi Nakif Yılmaz, “Daha bir ay önce yine bu fabrikada bir işçi kamyon altında kalarak can verdi. Yaşanan bir kaza değildir, doğrudan işçiyi öldürmektir. 5 işçi kardeşimizin öldüğü iş cinayetine sessiz kalmayalım. Daha önce yaşanan iş cinayetleri sonrasında hiçbir patron yargılanmadı”
ŞİRKETLER “KUSURLU” ÇIKTI
Samsun Cumhuriyet Başsavcılığı’na sunulan raporda, Eti Bakır ve denetim yapan şirketin ”tali kusurlu”, işi yapan alt yüklenici 3 şirketin ise ”asli kusurlu” olduğu belirtildi.
Eti Bakır Samsun İşletmesi’ndeki amonyak tankı kapağının çökmesi sonucu 6 kişinin öldüğü, 14 kişinin de yaralandığı kaza sonrası bilirkişi heyetince hazırlanan ve Samsun Cumhuriyet Başsavcılığı’na sunulan raporda, Eti Bakır ve denetim yapan şirketin ”tali kusurlu”, işi yapan alt yüklenici 3 şirketin ise ”asli kusurlu” olduğu belirtildi.
BİLİRKİŞİ MÜHENDİSLERDEN OLUŞUYOR
Makine, inşaat ve maden mühendisinin bulunduğu bilirkişi heyetinin hazırladığı raporda, 22 Kasım saat 13.35 sularında yaşanan olayın, fabrika sahasında yapılmakta olan amonyak depolama tankından ayrı yerde yapılan kesik küre şeklindeki tank çatısının alıştırma ve montaj çalışması esnasında, sacların bir kısmının koparak, dağılarak ve çökerek meydana geldiği anlatıldı.
RAPOR “İŞ KAZASI” DİYOR
Olayın, ölen ve yaralananların iş yerinde ve iş saatinde olmalarından dolayı ”iş kazası” olarak değerlendirildiği raporda, iş kazasının yaşandığı fabrikanın Eti Bakır’a ait olduğu, yapılan amonyak depolama tankının da aynı şirkete ait olduğu belirtilerek, bu tankın yapılması konusunda Eti Bakır ile yüklenici şirket arasında 26 Ocak 2011’de sözleşme imzalandığı vurgulandı. Raporda, iki şirket arasındaki sözleşmede, ”Yüklenici, hiçbir sebep ve bahane ile bu sözleşme kapsamında taahhüt etmiş olduğu inşaatı işverenin yazılı muvafakatini almadan kısmen veya tamamen bir başkasına devredemez. Aksi takdirde ihtara ve mahkemeden karar almaya hacet kalmadan işveren iş bu sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetmeye yetkilidir. Yüklenici iş süresince ve iş güvenliği ve işçi sağlığı ile tüm tüzük ve yönetmeliklerin mecbur kıldığı her türlü tedbiri almakla mükelleftir” denildiği anımsatıldı.
İZİN BELGESİ YOK
Eti Bakır’ın ayrıca söz konusu işin denetimi için bir şirketle sözleşme imzaladığı, yüklenici şirketin de amonyak tankının montaj işlerinin yapılması için bir şirketle Eti Bakır’ın izni olmadan sözleşme imzaladığı, daha sonra da bu şirket ile başka bir şirket arasında uzman ekip sözleşmesi imzalandığı, bundan da Eti Bakır’ın izni olduğuna dair belge bulunmadığı savunuldu.
KUSURLAR TESPİT EDİLDİ
Raporun sonuç bölümünde, işin yüklenicisi olan şirketin yapmakla sorumlu olduğu işte bu kazanın meydana geldiği belirtilerek, iş emniyeti tekniğine uygun olarak işi yerine getirmediğinden ve Eti Bakır’ın izni olmadan işi taşeronlara vermesinden dolayı asıl kusurlu olduğu, ayrıca diğer iki şirketin işin yüklenicisinin taşeronu olduğu, iş emniyetini tekniğe uygun olarak yerine getirmediğinden ve Eti Bakır’ın izni olmadan işi yapmalarından dolayı asıl kusurlu oldukları kaydedildi.
TEKNİK YETERLİLİĞİ YOK
Raporda, denetim için anlaşılan şirketin, olaya neden olan tank çatısının yapımında kullanılan sistemlerin teknik yeterlilikte olmadığı konusunda rapor vermediğinden tali kusurlu, Eti Bakır’ın da olayın meydana geldiği yerin kendisine ait olması, yüklenici konusunda gerekli denetimleri yapmadığından dolayı tali kusurlu olduğu görüşüne yer verildi.
