KABUS DÖNMESİN, KAÇACAK YER YOK
Samsun, kuzeyinde ve güneyinde iki büyük fay olmasına rağmen uzun yıllardır büyük bir depremle karşılaşmadı. Ancak bu faylar tehlikeli ve her an harekete geçerek yıkıcı bir depreme yol açabilirler. Ama Samsun’un ne önde gelenleri ne de halkı bu konuda yeterli bilince sahip. Konu hakkında görüşlerini aldığımız bütün oda başkanları, Samsun’un depreme hazırlıksız olduğu konusunda birleştiler.
MÜTEAHHİTLER KADAR BELEDİYELER DE SORUMLU
Türkiye özellikle son yıllarda bir inşaat ülkesi haline geldi. Samsun da, inşaat sektörünün yoğun olduğu illerden biri. Ancak açıkça görülüyor ki, 8-10 katlı binalar bile artık müteahhitlere yetmiyor. Bu kadar çok katlı binaların akıbetinin ise, olası bir depremde ne olacağı büyük merak konusu. Ayrıca şunu belirtmekte de fayda var: çok katlı bina dikmeye meraklı müteahhitler bu konuda ne kadar sorumlu ise, bu binalara izin veren belediyeler de aynı oranda sorumludurlar.
BİNALAR ESKİ
Bunun dışında, Samsun’da eskimiş binaların oranı da çok fazla. Bu sebeple, acilen bir yeniden yapılanma planlaması oluşturulması da elzem durumda.
1943 TOSYA-LADİK DEPREMİ
Samsun’u etkileyen son büyük deprem 1943’te yaşanan Tosya-Ladik depremi. Ondan fazla bölgede etkisini gösteren 7,2 şiddetindeki depremde binlerce kişi hayatını kaybetmiş. 40 bin binanın yıkıldığı sarsıntı, Samsun’un ünlü saat kulesinin yıkıldığı deprem olarak da tarihe geçmiştir.
TEKRAR YAŞANABİLİR
Bugün, yarın veya herhangi başka bir gün, bu felaketin aynısıyla karşı karşıya kalmayacağımız garanti değildir. Bu sebeple, depreme karşı gerekli önlemleri, ülkenin her ilinde olması gerektiği gibi, Samsun’da da almak şarttır.
SAMSUN’A ERKEN UYARI SİSTEMİ
Geçtiğimiz günlerde, bu önlemlerden birinin alınması için yapılan çalışmalarda son aşamaya gelindi. Samsun İl Afet ve Acil Durum Müdürü Erkan Koparmal, yaptığı açıklamada İstanbul’dan sonra Türkiye’nin ikinci deprem erken uyarı sisteminin Samsun’da kurulacağını söyledi.
PROTOKOL İMZALANMIŞTI
Koparmal, Boğaziçi Üniversitesi ve Samsun Valiliği arasında geçen yıl yapılan protokol kapsamında Kuzey Anadolu Fay Hattı güzergahında olan Ladik İlçesi’nde kurulacak istasyonlar için arsa temininin yüzde 80 oranında tamamlandığını belirtti.
3 SANİYE ÖNCEDEN HABER VERECEK
Koparmal, Kandilli Rasathanesi tarafından başta Ladik olmak üzere fay hattına paralel olarak Havza ve Amasya’nın Taşova ilçelerini de kapsayan 27 kilometrelik mevkiye ilk aşamada 9, ikinci aşamada 20 ölçüm cihazı yerleştirileceğini belirterek, “2014 yılında bu sistemin faaliyete geçmesini bekliyoruz. Sistemin işlemesiyle birlikte 5’in üzerinde büyük depremlerde 3 saniye önce haberimiz olacak. Bu sistemle amacımız, başta enerji doğalgaz hatlarında, barajlarda, petrol dolum tesisleri, santraller ve sanayi kuruluşlarında enerji kesimini sağlamak. Bu sayede deprem sonrasında olası patlama gibi ikinci bir afet olayının yaşanmasını engellemiş olacağız. Samsun’da birinci, ikinci ve üçüncü deprem bölgeleri bulunuyor. Bu kapsamda biz de kurum olarak her türlü tedbiri almak için çalışıyoruz” dedi.
AFET BİRİMİ ÇALIŞIYOR
Samsun’da 185 personeli bulunan İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, geçen yıl 45 bin kişiye afetlerle ilgili eğitim verdi. Arama ve kurtarma birliği içerisinde 10 kişilik bir ekip sürekli hazır halde bulunuyor. Ayrıca bu ekipte 3 arama köpeği de var. Bunların dışında, Ladik ve 19 Mayıs ilçelerinde hane hane alan tarama ve risk belirleme çalışması gerçekleştirildi.
ZEMİNİN DEPREME NASIL TEPKİ VERECEĞİ BELİRLENİYOR
İki ilçedeki evler tek tek incelenerek, fiziki yapıları, kalan nüfus, risk durumu belirlendi. Olası bir deprem ya da heyelanda hangi bölgedeki kaç evin, ne kadar nüfusun, ne düzeyde afetten etkileneceği tahmini olarak saptandı. Ayrıca, Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda bulunan ve birinci derece deprem bölgesi olan Ladik’te geniş kapsamlı zemin ve bina incelemesi yapıldı. Zeminin depremde ne şekilde tepki vereceği ve binaların alacağı hasarın belirlenmesi için bir yıldır yürütülen çalışmalarda son aşamaya gelindi.
DEPREM BİLİNCİ ŞART
Tüm bunlar güzel çalışmalar olmasına rağmen tam anlamıyla yeterli değil. Öncelikle Samsun şehrine acil olarak deprem bilincinin aşılanması gerek. Deprem öldürmez bina öldürür sözü çokça tekrar edilen ve birçok kişi için artık klişe haline gelen bir söz. Oysa ki, bütün sıkıntımızın kaynağı bu sözde yatıyor.
DOLGULAR VE KIYILAR BİNALARLA DOLU
Kafaları kurcalayan başka bir gelişme ise, Doğupark ve Batıpark’taki dolgular ve üzerine inşa edilen yapılar ile diğer kıyı yapıları. Kıyı kenar çizgisinde yapılan keyfi değişiklikler de ilimizin bir başka sorunu.
ODALAR NE DİYOR?
Samsun Analiz olarak, Mimarlar Odası, Jeoloji Mühendisleri Odası ve İnşaat Mühendisleri Odası’nın konu hakkındaki görüşlerini aldık.
“KARADENİZ’DE FAY VAR”
“SUNİ DOLGU ALANINA BİNA YAPILMAMALI”
Mimarlar Odası Başkanı Selami Özçelik, dergimize yaptığı açıklamada kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan, yani suni dolgu alanı olan kısmına bina yapılmaması gerektiğini belirtti.
“BOŞLUKTAN YARARLANDILAR”
Türkiye’de kıyı mevzuatı erken gelişmediği ve yasal boşluk olduğu için, 1984-1989 yılları arasındaki dönemde kıyıların alabildiğine binalarla doldurulduğunu söyleyen Özçelik, “Kıyı kanununu 1986’da AYM iptal etti. Böylece kıyılar mevzuatsız kaldı ve bina yapımına izin verildi. Samsun’da hükümet konağı ve AKM bu tür yapılara örnektir” dedi.
KIYI YAPILAŞMASINA DEPREM ÇEKİNCESİ
Özçelik, bu tür kıyı yapılaşmasının deprem yönünden sakıncalı olduğunu belirterek, “Dolgu zaten yanlış bir şey. Bina da yükü arttırıyor. Depremde de yok olup gidiyor. Mutlaka doğru planlama yapılmalı ve tedbir alınmalı” diye konuştu.
YASALARA AYKIRI DEĞİŞİKLİK
Kıyı kenar çizgisinin yasalara aykırı olarak değiştirildiğini söyleyen Özçelik, “Biz bunun hakkında dava açtık; mahkeme reddetti. Ardından Danıştay bir karar alarak ‘Mimarlar Odası dava açabilir’ dedi. Şimdi davanın sonucuna göre kıyı kenar çizgisi ya yeniden düzenlenecek ya da aynı kalacak” ifadelerini kullandı.
“KARADENİZ’DE FAY TESPİT EDİLDİ”
Sinop’taki nükleer santral yapımı araştırmalarında ve Samsun’daki Mavi Akım Projesi araştırmalarında Karadeniz’in içinde bir fay hattı tespit edildiğini belirten Özçelik, “Fay hattının bulunduğunu Kandilli Rasathanesi Başkanı bizzat açıkladı. Ancak bu fay hattı yeterince araştırılmadı. Tarihsel kayıtlara bakıldığında, Ünye, Fatsa, Samsun kıyılarında bu fay hattının sarsıntı sonrasında tsunami oluşturduğunun yazılı olduğunu görüyoruz” şeklinde konuştu.
“YASAK ALANLARA BİNALAR YAPILDI
Eskiden Samsun’da yerleşime kapalı alanların bulunduğunu ve bu alanlarda yapılaşmanın yasaklanmış olduğunu söyleyen Özçelik daha sonra şunları belirtti: “Yapılaşmaya izin verilmediği için odun pazarı olarak kullanılan bölgeye bugün çok katlı binalar yapıldı. Eskiden yapılan çalışmaların yetersiz olduğunu ve o bölgeye bina yapmanın sakıncalı olmadığını söylüyorlar; ancak ben o kanaatte değilim.
“YENİ BİR FELAKETİN YAŞANMASI KABUL EDİLDİ”
OMÜ yakın zamanda bir araştırma yaptı ve sonuçlar, daha önce yapılan ve bazı bölgelerde yapılaşmayı yasaklayan çalışmalarla yüzde 90 oranında uygun çıktı. Örneğin geçen yıl sel felaketinin yaşandığı alan yapılaşmaya kapalıydı. Sonra izin verildi ve geçen yıl felaket yaşandı. Şimdi de yeni bir felaket yaşanabileceğini kabul etmiş olmalılar ki, o binaların bodrum katlarını kapattılar. Çok endişeliyim. Neler olacağını yaşayarak göreceğiz.”
“SAMSUN’DA KAÇACAK YER YOK”
Son olarak, bilimsel yöntemler kullanıldığında, sistem yerine oturduğunda ve denetim mekanizmaları çalıştığında depremin öldürmeyeceğini belirten Özçelik, ” Mesele tedbir almakta. Yer seçimi çok önemli. Sıvılaşma bulunan yere bina yapmak riskli. Ayrıca Samsun’da boş alan kalmadığı için deprem olunca kaçacak yer yok” şeklinde konuştu.
“ÖNEMLİ OLAN ALTYAPI”
“ZEMİN ETÜDÜ ŞART”
Jeoloji Mühendisleri Odası Samsun Şube Başkanı Gül Yüzüncü Yılmaz, Samsun Analiz’e yaptığı açıklamada, “Türkiye’nin yüzde 92’si deprem tehlikesi altında. Nüfusun yüzde 95’i bu bölgelerde yaşıyor. Her yerde deprem olabilir. Önemli olan altyapının güçlü ve depremi kaldıracak düzeyde olması” dedi.
RİSK İLÇELERE GÖRE DEĞİŞİYOR
Samsun’un da diğer Karadeniz Bölgesi illerinde olduğu gibi Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın etki alanında olduğunu belirten Yılmaz, “Samsun’da birinci, ikinci ve üçüncü derece deprem bölgeleri bulunuyor. Ayvacık, Asarcık, Havza, Ladik ve Kavak birinci derece deprem bölgesinde; Samsun ilçe merkezi ile Çarşamba ikinci, Yakakent, Bafra, Alaçam, Terme gibi ilçeler ise üçüncü derece deprem bölgesinde yer alıyor” diye konuştu.
“KAÇAK YAPILAR YIKILMALI”
Depremin riskini azaltmak için öncelikle yerleşime uygun yerlerin saptanması ve bu yerlere göre plan yapılması gerektiğini kaydeden Yılmaz, “Zemin etüdü ve buna göre planlama yapılmalı. Bu konuda belediyelerin dikkatli olması gerekir. Örneğin kaçak yapılar hiç ödün vermeden yıkılmalıdır” ifadelerini kullandı.
“ÖNEMLİ OLAN ZEMİNLE BARIŞIK BİNA YAPMAK”
Yılmaz, mevzuata göre dolgu alanlarındaki yapılaşmanın kamu alanlarıyla sınırlı olduğunu ifade ederek, “Mevzuata göre, buralara yapılacak örneğin otopark gibi yerler mutlaka sökülür-takılır malzemeden yapılmalıdır. Bunun dışında dolgu alanlarındaki yapılaşma sakıncalı. Önemli olan zeminle barışık binalar yapmak. Zemine uygun yapılar seçilirse hiçbir sorun çıkmaz” şeklinde konuştu.
“FAYIN ARAŞTIRILMAMASI EKSİKLİK”
Karadeniz’de buluna yeni fay hattı hakkında da konuşan Yılmaz, “Bu fay, Prof. Osman Bektaş hocamızın araştırmaları ve gözlemlerden elde edilen sonuçlara göre bulundu. Ancak bu fayın tehlikeli olup olmadığı ile ilgili özel bir çalışma henüz yok. Fay var dendi ve öyle kaldı. Bu eksikliktir” dedi.
“DEPREMİN DERİNLİĞİ ÖNEMLİ”
Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde meydana gelebilecek bir depremin, Samsun’a olan etkisinin depremin derinliğiyle alakalı olduğunu ifade eden Yılmaz, “Depremin derinliği çok önemli. Yüzeye yakın olursa mutlaka etkili olur” diye konuştu.
“ALÜVYON ZEMİNLER TEHLİKELİ”
Yılmaz, özellikle Atakum’da yer alan alüvyon zeminlerin en ciddi sorun olduğunu söyleyerek, “Deprem anında zemin sıvılaşması dediğimiz olay gerçekleşiyor. Böyle durumlarda ince alüvyon katı yerine sıvı gibi davranıp binaların göçmesine veya yan yatmasına sebep olabiliyor” ifadelerini kullandı.
“DOLGU SON 50 YILIN GERÇEĞİ”
“DAVETSİZ MİSAFİRİ BEKLİYORUZ”
İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Hüseyin Tüfek ise, dergimize yaptığı açıklamada dolgu alanlarının son 50 yılın gerçeği olduğunu ifade ederek, “Halen sahildeki birçok şehirde olduğu gibi Samsun’da da deniz dolgusu yapılıyor, daha sonra da üzerinde yapılaşma başlıyor. Bu yapılaşma park, bahçe, piknik alanı ölçeğinde kalırsa sorun yok” dedi.
“HAZIR OLDUĞUMUZ SÖYLENEMEZ”
Deprem için, “Davetsiz misafiri bekliyoruz” diyen Tüfek, “Türkiye’nin en önemli fay hatlarından birisi 50 km güneyimizden geçiyor. Şimdilerde bilim adamları kuzeyimizde denizin altında da fay hattından söz ediyorlar. Ama bizlerin, gerek vatandaş, gerekse kurum ve kuruluşlar olarak hazır olduğumuz söylenemez. Ulusal ve yerel bazda bazı planlar yapılmış olsa da henüz kamuoyu ile paylaşılmış, desteği alınmış durumda değiller” ifadelerini kullandı.
“AFET ACİL DURUM PLANLARI YAPILMALI”
Depreme hazırlığın sadece bina güvenliği olarak algılanmaması gerektiğini belirten Tüfek, “Bina güvenliği hazırlığın sadece bir bölümü ve de olmazsa olmazlarından. Ancak bunu tamamlayacak afet acil durum planları yapılmalıdır. Halkın da, eğitim kurumları, basın-yayın, sivil toplum örgütleri aracılığı ile bilgilendirilmesi, bilinçlendirilmesi ve de katkılarının da alınarak planlara sahiplendirilmesi zorunludur” diye konuştu.
“YÜKSEK YAPILRDAN KORKMAMALIYIZ”
Tüfek, asıl sorunun yapının yüksekliğinde değil, her türlü yapının Kaliteli Mühendislik Hizmeti almasında olduğunu söyleyerek, “Bugün Samsun’da da yüksek yapıları projelendirecek mühendislerimiz, inşaatını yapabilecek teknolojiye sahip müteahhitlerimiz mevcuttur. Bizler yapının yüksekliğinden çok, aldığı mühendislik hizmetine, yöreye getirdiği nüfus ve trafik yoğunluğuna, altyapı hizmetlerine, varsa imar durumunun ihlaline ve çevreye uyumuna bakarız. Aslında planlama ve projelendirme aşamasında bunların bir arada değerlendirilerek ÇED Raporu düzenlenmesi gerekir. Özetle, yüksek yapılardan korkmamalıyız. Yeter ki her aşamasında kaliteli mühendislik hizmeti alabilsin” şeklinde konuştu.
BU HESAPSIZLIK ŞAKAYA GELMEZ
Bu açıklamalarda da açıkça görülüyor ki, Samsun’un içinde bulunduğu durumun şakaya gelir yanı yok. Hele ki, kıyılara inşa edilmiş yapılar söz konusu olduğunda durum hiç de parlak görünmüyor.
BÜYÜK ACI: 17 AĞUSTOS 1999
Türkiye’nin depremle asıl tanışması 17 Ağustos 1999 felaketiyle gerçekleşti. Resmi olarak yaklaşık 18 bin kişinin hayatını kaybettiği bu büyük sarsıntı bize, deprem gerçeğine ne kadar yabancı ve hazırlıksız olduğumuzu gösterdi. 7,4 şiddetindeki sarsıntı yalnızca insanlarımızı öldürmekle kalmadı; daha fazla sayıda yaralıya sebep oldu, ülke ekonomisini çöküntüye uğrattı ve hayatta kalanlarda yıllarca silemeyecekleri derin izler bıraktı.
HAZIR DEĞİLİZ
1999’dan bu yana depremle tanışmış olmamıza rağmen, depreme karşı ülke olarak alabildiğimiz pek bir önlem yok. 23 Ekim 2011 günü, Türkiye Van’da meydana gelen deprem önlem almadığımız gerçeğinin son somut örneği. 7,2 şiddetindeki bu deprem 601 kişinin ölümüne sebep olmuştu.
İSTANBUL’DA BİLE ÇALIŞMA YOK
Ayrıca, İstanbul’da şiddetli bir deprem yaşanacağı 14 yıldır tekrarlanıyor; ancak buna yönelik hiçbir çalışma bulunmuyor. Senelerdir İstanbul’da beklenen bu büyük deprem kapımızı çaldığında, nasıl bir ihmal ve aymazlık içerisinde bulunduğumuz ne yazık ki açıkça görülecek.
DEPREM GÖZARDI EDİLMESİN
Samsun’un olası bir felakete karşı önlem alabilmesi için herkesin sorumluluk duyması, elini taşın altına sokması gerek. Depremi görmezden gelmek, pervasız bir şekilde çarpık ve çok katlı yapılaşmaya hız vermek, ileride yaşanacak acılara davetiye çıkarabilir. Şimdiden alınacak önlemler ise, çok sayıda hayat kurtarmaya vesile olabilir.
